İsmet Özel, Medya Orucunu Bozarak Türk Düşüncesini Yeniden Tartışmaya Açtı

Tezkire dergisinin 94. sayısı, Türk düşünce ve edebiyat dünyasının önde gelen tartışmalı isimlerinden İsmet Özel'i kapsamlı bir şekilde ele aldı. Ayşegül Sili-Kalem editörlüğünde hazırlanan "O Buradaysa Biz Neredeyiz" başlıklı özel dosya, Özel'in şiirleri, siyasi duruşu ve sert dili üzerinden yürütülen polemiklerin ötesinde, sosyal bilimler perspektifiyle değerlendirilmesini amaçlıyor.

Dosya, Özel'i popülerliği ya da tartışmalı kişiliğiyle değil, modern Türkiye'nin düşünsel konfor alanlarını sarsma gücünü hâlâ koruyan nadir figürlerden biri olarak yeniden gündeme taşıyor. Temel motivasyon, Özel'in dağınık metinler ve müdahaleler üzerinden yeni bir dil ve tarih anlayışı geliştirip geliştirmediğini sorgulamak.

Entelektüel Tahakküm ve Zihin İfsadına Karşı Bir İtiraz

Editör Ayşegül Sili-Kalem, Özel'in düşünce dünyasını entelektüel tahakküm ve zihin ifsadı kavramları üzerinden çarpıcı bir çerçevede inceliyor. Modernleşme sürecinin sadece siyasi ve ekonomik hakimiyet kurmakla kalmayıp, neyin makul ve konuşulabilir olduğunu belirleyen sembolik bir iktidar rejimi oluşturduğuna dikkat çekiyor. Türkiye’de yerli tecrübenin dışarıdan ithal kavramlarla açıklanmaya çalışılmasının zihin ifsadına yol açtığını vurguluyor.

Bu bağlamda Özel, entelektüel uzlaşı biçimlerini reddeden, merkez fikri sorunlaştıran ve tanımlanarak ele geçirilmekten bilinçli şekilde kaçınan zor bir figür olarak öne çıkıyor. Zamanla benimsediği çekilme ve susma tavrı, entelektüel tahakkümün temel dayanaklarından biri olan konuşma zorunluluğunu anlamsız kılan bir eylem olarak değerlendiriliyor. Şiir ise Özel için bu tahakkümün en az nüfuz ettiği, zihin uyuşmasını bozan ve insanı uyandıran asli bir direniş alanı.

Şairin İçsel Mücadelesi ve Ontolojik Arayışı

İsmet Özel’in hayatı ve eserleri, birbiriyle bağlantılı ve aynı yürüyüşün farklı yüzleri olarak görülüyor. 1960’larda "Geceleyin Bir Koşu" ve "Evet, İsyan" adlı eserlerinde toplumsal adaletsizliğe karşı ahlaki öfkeyi dile getiren şair, 1970’lerde "Cinayetler Kitabı" ile varoluşsal sorgulamaya yönelmiş, 1978 sonrası "Üç Mesele" ile İslami dünya görüşünü modern dünyaya karşı bütünlüklü bir itiraz olarak inşa etmiştir.

Özel’in Marksizm’den İslam’a, oradan da "Kalın Türk" gibi eserleriyle vurguladığı istiklal merkezli Türklük bilincine uzanan yolculuğu, basit bir ideolojik savrulma değil, hakikat arayışının ve ontolojik bir yer bildiriminin aşamalarıdır. Düşüncesini yaşam deneyiminden besleyerek olgunlaştırmış, entelektüel faaliyeti estetik üretimden çok nöbet ve şahitlik görevi olarak görmüştür. Onun ıstırabı psikolojik melankoli değil, bireyin tarih karşısındaki konumunu fark etmesiyle ortaya çıkan ontolojik sarsıntıdır.

Akademik Perspektiflerden Eleştirel Okumalar

Dosya; iki gündem yazısı, 11 araştırma makalesi, bir söyleşi ve beş inceleme yazısından oluşuyor. Çeşitli akademisyenler ve yazarlar, Özel’i yüceltmeden ya da mahkum etmeden eleştirel bir zeminde tartışıyor. Yasin Aktay, Özel’in radikal sistem eleştirisini İslami düşünce ve siyaset arasındaki yapısal gerilim üzerinden değerlendirirken, Mücahit Bilici onu aktif nihilizm kavramı çevresinde varoluşunu savaşla temellendiren trajik ama güçlü bir entelektüel olarak tanımlıyor. Necdet Subaşı, Özel’in dönüşümlerini ontolojik bir yurt kurma çabası olarak yorumluyor.

Erdoğan Erbay şiiri bir savaş alanı olarak yorumlarken, Osman Nuri Tolar Türk Elifbası üzerinden Özel’in tarih ve dil anlayışını inceliyor. Aytaç Odacılar ise Özel’in siyaset anlayışını sabit ideolojik kimlikler yerine sanat ve şiir merkezli bir varlık tasavvuru olarak açıklıyor. Modernite ve Batılılaşma eleştirileri dosyada geniş yer buluyor. Nurcan Özkaplan-Yurdakul, kemoterapi metaforuyla Özel’in Batı’yı ölçü olmaktan çıkaran duruşunu işlerken, Zübeyde Çakır modernitenin içinden doğan Romantik itirazı inceliyor.

Mehmet Uğraş, din sosyolojisi perspektifiyle Özel’in dünya karşısında din ilkesini değerlendiriyor. Rıfat Atay ve Yusuf Çeliktaş, Filistin meselesine yaklaşımlarını varoluşçu aktör bakış açısıyla ele alıyor. Vefa Can Kaya, yazar-okur ilişkisinde sen-ben temelli yoldaşlığı incelerken, Yunus Emre Tozal "Üç Mesele"deki ikonolojik arayışı analiz ediyor.

Öte yandan Alev Erkilet ve Hüsamettin Öztürk, Özel’in kadınlar ve başörtüsü konusundaki düşüncelerini üstenci ve erkek merkezci bulup, 28 Şubat sürecine dair söylemlerinin etik sorunlar yarattığını savunuyor. Kitap incelemeleri bölümünde Fahriünnisa Kazan, Betül Süeda Sütçü, Muhammet Emin Kaptan, Ahmet Tozal ve Samet Altıntaş, Özel’in eserlerini ahlaki muhasebe, zihinsel sorumluluk ve okur portresi gibi çeşitli açılardan değerlendiriyor.

Yıllar Sonra Gelen Söyleşi

Tezkire’nin en dikkat çekici bölümlerinden biri, uzun süre basına görünmeyen İsmet Özel ile yapılan söyleşi oldu. Editör Ayşegül Sili-Kalem ile gerçekleşen bu sohbet, Özel’in şiirine ve düşüncesine yön veren temel kaygılarını ortaya koyuyor.

Özel, Türkiye’nin temel sorununu siyasetten eğitime, dilden tarihe kadar uzanan ve İslamiyet’le şekillenen milli şuurun kaybı olarak tanımlıyor. Eğitim sistemini hafıza kaybının ana kaynağı olarak görüyor. Çözümün Batı’yı taklit etmekte değil, Türklerin kendi karakterine uygun bir yaşam biçimi inşa etmesinde olduğunu belirten Özel, kesin formüller sunmaktan bilinçli olarak kaçınıyor ve mevcut karmaşanın altını çiziyor.

Söyleşi, toplumu tekrar konuşmaya değil, okumaya, düşünmeye ve entelektüel seviyeyi yükseltmeye çağıran güçlü bir fikir muhasebesi ile sona eriyor.

Tezkire dergisinin 94. sayısının kapağında, Türk Elifbası ile birlikte İsmet Özel’in okuyucusuna verdiği özel bir mesaj yer alıyor. Dergi, kitapçılarda ve online satış platformlarında erişilebilir durumda.

Türk edebiyatının önemli isimlerinden Ayşe Kulin'in Ankara'da düzenlenen Kocatepe Sohbetleri etkinliğinde edebiyata bakışı ve yazarlık deneyimlerini paylaştığı etkinlik, edebiyat dünyasında yankı buldu.